Book header 530x226

Татар теле диалектлары

Татар теленең шивәләрен беренче буларак рус галиме А.Г.Бессонов классификацияли. Хәзерге  классификациянең итеп күренекле телче Җ.Вәлидинең (1927) классификациясе алынган. Бу система Л.Җәләйнең 1938, 1947 елларда язылган хезмәтләрендә берникадәр үзгәртелә һәм анкландырыла. 1958 елдан диалектларны лингвистик, география методын кулланып өйрәнәлү башланды һәм нәтиҗәдә элек өйрәнелгән сөйләшләрнең чикләре ачыклана төште, әлегә кадәр билгеле булмаган сөйләшләр өйрәнелде, элек монографик планда өйрәнелгәннәре тагы да җентекләбрәк тикшерелде, күп кенә борынгы күренеәләрнең, фактларның татар телендә яшәп килгәнлеге беленде. Диалектларның телдә тоткан урынын, аларның әдәби телнең үсешендә уйнаган ролен билгеләү дә әһәмиятле нәтиҗәләрнең берсе булып исәпләнергә тиеш.
Әдәби телнең нигезен урта диалект тәшкил итә. Татар теле өч диалектка бүленә: урта диалект, көнбатыш диалекты һәм көнчыгыш диалекты. Бу диалектларның һәрберсе берничә сөйләшне берләштерә. Әдәби тел үзенең фонетик һәм лексик төзелеше белән урта диалектка якын торса, аның морфологик төзелеше мишәр диалектына якын


Урта диалектка караган сөйләшләр түбәндәгеләр:
Тау ягы сөйләшләре төркеме
- кама-тамагы
- олы тархан
-норлат
-подберезье крәшәннәре  сөйләшләре

Казан арты сөйләшләре
Мамадыш
Балтач
Дөбьяз
Әтнә
Казан арты крәшәннәре  сөйләшләре
Минзәлә сөйләше (Татарстан һәм Башкортостан)
Бөре сөйләше (Башкортостан)
Касыйм сөйләше (Рязань өлкәсе)
Нократ, Глазов сөйләше (Киров өлкәсе һәм Удмуртия)
Бәрәңге сөйләше (Марий Эл)
Гәйнә сөйләше (Пермь һәм Свердловск өлкәләре)
Камышлы сөйләше (Самарски өлкәсе)

Мишәр диалектын тәшкил иткән сөйләшләр
Сергач сөйләше (Нижегородски өлкәсе)
Чистай сөйләше (Татарстан һәм Чувашия)
Мәләкәс, хвалын (Ульяновск өлкәсе)
Темников, ләмбрә сөйләшләре (Мордовия)
Кузнецк сөйләше (Пенза һәм Саратов өлкәләре)
Мордва-каратай сөйләше (Татарстан)
Байкыҗаш сөйләше (Башкортостан)

Көнчыгыш диалектлар
Тубыл-Иртыш диалекты
-Төмән сөйләше
-Тубыл сөйләше
- Саз ягы сөйләше
- Тара сөйләше
- Тевриз сөйләше

Бараба диалекты
Том диалекты
-Явештә-чат сөйләше
-Калмак сөйләше

Күбрәк мәгълүматны Әйтелеш һәм дөрес язу ресурсыннан карагыз