Book header 530x226

Мишәрцә. Табигать. Күк җисемнәре

Табигать. Күк җисемнәре

Ай күрде, кыйаш алды – 

бик тиз вакытта юкка чыгу, тиз бетү, үтү. тәмамлану. 

Санаулы кеннәр бик тиз уза шул, ай күрде кыйаш алды дигәндәй, утпыскым бетте дә китте.


Атны су йанына китереп була, ә эцертеп булмый – 

ирексезләп берәр эшне эшләтү авыр икәнлеге турында. 

Кызыгыз укырга келәми, шыны аңнагыз, әткәннәр бит:”Атны су йанына китереп була, ә эцертеп булмый”,– дип, әле wакыт узмаган, күцерегез сез аны үзгә институтка.


Бер кашык су белән йытарлык – 

бик матур икәнлекне аңлата. 

Беген аның кызын күрдем, дерестән дә бик матур икән, халык әтмешли “бер кашык су белән йытарлык”.

Диңгез тубыктан – 

битарафлык турында. 

Мисалдашы: Үгез үлсә ит, арба ватылса утын. 

Мәрхум, сыңгы wакытта бик тазарган иде, анарга бит үмер буйы диңгез тубыктан булды, бернәстәгә исе китмәде, бырцылмады.


Йазгы Микуласыз йаз булмас, кышкы Микуласыз кыш булмас – 

табигатьнең үз кануннары булу турында. 

Төрдәше: Микула җитми җәй булмас, Микула җитми кыш булмас. 

Кицә йауган кар әле эриәцәк, ценки Микула йитмәгән, йазгы Микуласыз йаз булмас, кышкы Микуласыз кыш булмас дигән сынамыш бар.


Йазның бер кене йыл туйдыра – 

кыр эшләрен вакытында үткәрергә һәм тәмамларга кирәклеген аңлата. 

Төрдәшләре: Җәйге бер озын көн кышны туйдыра; Язның бер көне бер ел ашата. 

Иптәш миханизатырлар! Цәцүне кыска срукларда бетерик! Йазның бер кене йыл туйдырганны ынытмагыз!


Күккә башы тийә – 

нык итеп шатлану. 

Мисалдашы: Кош тоткан кебек. 

Малайларны йакшы ун'аганнары эцен берсәк мактап йибәргән идем, башлары күккә тиде, тәнәфес тә йасамадылар.

Күкнең кул'часы йук, асып куймаслар – 

ниндидер эштән соң җәза бирү-бирмәү турында сөйләшкәндә әйтелә. 

Йарар, тыныцлан, үкенергә сың инде, эш узган, күкнең кул'часы йук, асып куймаслар әле.


Кыйаш булса кеше эстенә цыкмас иде – 

тупас, бүтәннәр белән аралашырга яратмаучы кеше. 

Аның характирын беләсез бит, ул кыйаш булса кеше эстенә цыкмас иде, ә сез аның белән дуслашма келисез.


Кыйаш, син дә пайырсың пайуwын, мин кенә пулмам – 

берәр мәсьәләнең барыбер хәл ителәчәге, тик вакытның инде узган булуы турында. 

Мәзәкчәсе: Бер кыз йәй айында кийәүгә цыккан. Бу хал' руз'а алныннан була. Руз'а йиткәч бетен сим'йа руз'а тыта башлый, йәш киленгә дә аларга кушылырга туры килә. Кен ызын, аның ашагысы, эцәсе килә, шыңа да ул күп тапкырлар кыйашка карап ала, ә ул хаман йугарыда кыздыруwын дәwам итә. Шыннан кыз: “Кыйаш, син дә пайырсын пайуwын, мин кенә пулмам”,– дип әтеп куйа.

Кыйаш та бетен кешегә йарамый – 

тормышта бөтен кешенең дә мәнфәгатенә туры килеп булмаганны аңлата. 

Мәгънәдәше:Кояш бер сиңа гына түгел. 

Кыйаш та бетен кешегә йарый алмый, ә син миннән нәстә кетәсең, барсының да башыннан гына сыйпап тырырга кушасыңмы?

Тәресе суга тешкән – 

кәефсез, ачуланган кеше турында. 

Беген аның белән сүләшүнең файдасы йук, аның тәресе суга тешкән ахрысы, беркемне дә йанына кертми, беркем белән дә сүләшми.


Утка симә – 

ашыкма мәгънәсендә. 

Нәстә утка сийәсең, ыцрашу башланырга әле эц сәаттан артык wакыт бар, элгерәбез.


Цыкмаган кыйашта кызынуцы – 

хыялдан ләззәт алучы кеше. 

Төрдәшләре: Кеше чыгарган кояшка кызынма; Чыкмаган кояшка кызынма; Кешегә чыккан кояшка кызынма. 

Ну, фантаз'ур син, туганым, үмер буйы цыкмаган кыйашка кызынып йәшәдең, тул'кы тырмышта бар да алай булмый шул, аның үз закуннары бар.

Күбрәк мәгълүматны Исемнәр ресурсыннан карагыз